O‘zgaruvchan iqlim sharoitida sug‘oriladigan yerlarning namlik rejimini modellashtirish

Qabul qilingan: 2026-05-25

Nashr etilgan: 2026-06-06

Annotatsiya

Mazkur tadqiqotda qishloq xo‘jaligi yerlarida sug‘orish va yog‘ingarchilik sharoitida suvning tuproqqa chuqur sizilish (infiltratsiya) jarayoni kompleks ravishda o‘rganildi. Tadqiqot davomida tuproq namligining vertikal taqsimlanishi, suvning yuqori va quyi qatlamlarga harakati hamda sug‘orish amaliyotining infiltratsiya jarayoniga ta’siri tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, sug‘orish suvi tuproqning ustki qatlamida barqaror infiltratsion kanallarni hosil qilib, suvning singish tezligini oshiradi va namlikning 1 metrdan chuqur qatlamlarga ko‘chishini kuchaytiradi. Shuningdek, tuproq namligining yuqori darajada saqlanishi agroekotizimlarning o‘zgaruvchan iqlim sharoitlaridagi barqarorligini ta’minlashda muhim omil ekanligi aniqlandi. Tadqiqot asosida infiltratsiya jarayonini ifodalovchi matematik model takomillashtirildi va uning amaliy qo‘llanish imkoniyatlari yoritildi.

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Ghotbi A.R., Omidvar M., Barari A. Infiltration in unsaturated soils – An analytical approach // Computers and Geotechnics.  2011.  Vol. 38, No. 6.  Pp. 777–782.  DOI: 10.1016/j.compgeo.2011.05.007.

  2. Clement T.P., Wise W.R., Molz F.J. A physically based, two-dimensional, finite-difference algorithm for modeling variably saturated flow // Journal of Hydrology.  1994.  Vol. 161, No. 1–4.  Pp. 71–90.  DOI: 10.1016/0022-1694(94)90121-X.

  3. Tabuada M.A., Rego Z.J.C., Vachaud G., Pereira L.S. Two-dimensional infiltration under furrow irrigation: modelling, its validation and applications // Agricultural Water Management.  1995.  Vol. 27, No. 2.  Pp. 105–123.  DOI: 10.1016/0378-3774(95)01136-7.

  4. Sajid M., Hayat T., Asghar S. On the analytic solution of the steady flow of a fourth grade fluid // Physics Letters A.  2006.  Vol. 355, No. 1.  Pp. 18–26.  DOI: 10.1016/j.physleta.2006.01.092.

  5. Zhu H., Liu T., Xue B., Wang G. Modified Richards’ Equation to Improve Estimates of Soil Moisture in Two-Layered Soils after Infiltration // Water.  2018.  Vol. 10.  Art. no. 1174.  DOI: 10.3390/w10091174.

  6. He J., Hantush M.M., Kalin L., Rezaeianzadeh M., Isik S. A two-layer numerical model of soil moisture dynamics: Model development // Journal of Hydrology.  2021.  Vol. 602.  Art. no. 126797.  DOI: 10.1016/j.jhydrol.2021.126797.

  7. Šimůnek J., van Genuchten M.T., Šejna M. Development and applications of the HYDRUS and STANMOD software packages and related codes // Vadose Zone Journal.  2008.  Vol. 7.  Pp. 587–600.  DOI: 10.2136/vzj2007.0077.

  8. Mualem Y. A new model for predicting the hydraulic conductivity of unsaturated porous media // Water Resources Research.  1976.  Vol. 12.  Pp. 513–522.  DOI: 10.1029/WR012I003P00513.

  9. Allen R.G., Pereira L.S., Raes D., Smith M. Crop evapotranspiration: guidelines for computing crop water requirements // FAO Irrigation and Drainage Paper 56.  Rome: FAO.  1998.  300 p.

  10. Feddes R.A., Kowalik P.J., Zaradny H. Simulation of field water use and crop yield.  New York: Halsted Press, John Wiley & Sons.  1978.  189 p.

Mualliflar haqida

Baxtiyor Murodullayev
Toshkent Xalqaro Ta’lim Universiteti
Haqnazarova Dilobar
Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni rivojlantirish ilmiy-tadqiqot instituti
To‘raqulov Jahongir
Toshkent Xalqaro Ta’lim Universiteti

Litsenziya

Qanday iqtibos keltirish kerak

O‘zgaruvchan iqlim sharoitida sug‘oriladigan yerlarning namlik rejimini modellashtirish. (2026). MMIT Proceedings, 876-882. https://doi.org/10.61587/

Xuddi shu muallif (lar) ning eng ko'p o'qilgan maqolalari