Sug‘orish suvlari ta’sirida yer osti suvlari sathi va muhitdagi konsentratsiya jarayonlarini matematik modellashtirish

Qabul qilingan: 2026-05-25

Nashr etilgan: 2026-06-06

Annotatsiya

Mazkur maqolada sug‘oriladigan hududlarda sug‘orish suvlari ta’sirida yer osti suvlari sathining o‘zgarish jarayonlari chuqur tahlil qilingan. Taklif etilgan matematik model orqali suvning konveksiya va diffuziya hodisalari inobatga olinib, sizot suvlarining oqim tezligi hamda konsentratsiya taqsimoti aniqlangan. Modelning ilmiy yangiligi shundaki, unda suvning sho‘rlanish darajasi, harorat ko‘rsatkichlari va tuproqning namlikka to‘yinganlik holati kabi muhim omillarning ta’siri ham hisobga olingan. Shuningdek, muhitning suv o‘tkazuvchanlik koeffitsiyentini aniqlashda mazkur parametrlarning qo‘llanilishi modelning aniqlik darajasini va prognozlash samaradorligini sezilarli ravishda oshirgan. Tadqiqot natijalari asosida yaratilgan matematik model irrigatsiya tizimlarini samarali boshqarish, suv resurslaridan oqilona foydalanish hamda ularni tejamkor tarzda taqsimlash imkoniyatlarini kengaytiradi. Bundan tashqari, olingan natijalar ekologik barqarorlikni ta’minlash, agrotexnik tadbirlarni to‘g‘ri rejalashtirish va yerlarning meliorativ holatini yaxshilashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Foster, T., Brozović, N., Butler, A.P.: Modeling irrigation behavior in groundwater systems. Water Resources Research 50(8), 6370–6389 (2014), doi: 10.1002/2014WR015620.

  2. Jalolov, O.I., Khayatov, Kh.U.: Algorithm for finding the norm of the error functional of a Hermite-type cubature formula in the Sobolev space. In: AIP Conference Proceedings, vol. 3004, 060038. AIP Publishing (2024).

  3. Sun, Y., Chen, X., Chen, X., Yang, L.: Modeling groundwater-fed irrigation and its impact on streamflow and groundwater depth in an agricultural area of Huaihe River Basin, China. Water 13(16), 2220 (2021).

  4. Tweed, S., et al.: Impact of irrigated agriculture on groundwater resources in a temperate humid region. Science of the Total Environment 613–614, 1302–1316 (2018), doi: 10.1016/J.SCITOTENV.2017.09.156.

  5. Jumayev, J., Mustapaqulov, Ya., Kuldashev, H.: Numerical algorithm for modeling turbulence in a jet with diffusion combustion. In: 14th International Conference on Application of Information and Communication Technologies (AICT 2020), pp. 1–4. IEEE (2020). DOI 10.1109/AICT50176.2020.9368857.

  6. Ismatullaev, G., Mirzakabilov, R.N., Karimov, R.S.:Cubature formulas in the parabolic domain. In: AIP Conference Proceedings, vol. 3004, 060040. AIP Publishing (2024).

  7. [Anonymous]: Impact of surface irrigation practices on groundwater level and water quality in North West Amhara Region, Ethiopia. Online resource, ResearchGate (accessed 2025).

  8. Essaid, H.I., Caldwell, R.R.: Evaluating the impact of irrigation on surface water–groundwater interaction and stream temperature in an agricultural watershed. Science of the Total Environment 599–600, 581–596 (2017).

  9. Shafiev, T., Bakaev, I., Eshankulov, K., Nazarov, S.: Creation of an information and analytical database based on an intelligent analysis system from online services for monitoring and forecasting the environmental condition of industrial areas. In: Proceedings of SPIE, vol. 13651, 136510U. SPIE, Bellingham (2025).

  10. A. A. Gning et al., mpacts of irrigation water on the hydrodynamics and saline behavior of the shallow alluvial aquifer in the Senegal River Delta. Water 13(3), 311 (2021).

  11. Abdumurodovich, Y.R., Tolqin o‘g‘li, M.B., To‘lqin o‘g‘li, X.N., Alisher o‘g‘li, A.E., Abdimuminovich, A.A.: Application of telecommunication and geoinformation support of groundwater monitoring in irrigated agriculture zones. In: International Conference on Information Science and Communications Technologies (ICISCT 2021), pp. 1–5. IEEE (2021).

  12. Jalolov, I.I., Jalolov, O.I.: An algorithm for constructing the Fourier transform of the func-tion to determine a discrete analog of a differential operator. Russian Mathematics 68(12), 45–56 (2024).

  13. Imomova, Sh., Amonova, N., Naimova, M., Xayrulloyeva, O‘.: Numerical solution of hy-perbolic equations using the finite element method for modeling dynamic systems. In: Fourth International Conference on Digital Technologies, Optics, and Materials Science (DTIEE 2025), Proceedings of SPIE, vol. 13662, 1366206. SPIE, Bellingham (2025).

  14. Eshankulov, K., Shafiev, T., Bakaev, I., Nazarov, S.: Architecture and data structures of the information monitoring and decision-making software suite for business intelligence. In: Proceedings of SPIE, vol. 13651, 1365107. SPIE, Bellingham (2025). https://doi.org/10.1117/12.3061943

Mualliflar haqida

Baxtiyor Murodullayev, Dilobar Haqnazarova, Jahongir To‘raqulov
Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni rivojlantirish ilmiy-tadqiqot instituti

Litsenziya

Qanday iqtibos keltirish kerak

Sug‘orish suvlari ta’sirida yer osti suvlari sathi va muhitdagi konsentratsiya jarayonlarini matematik modellashtirish. (2026). MMIT Proceedings, 869-875. https://doi.org/10.61587/

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.