Yer osti suvlari dinamikasining sug‘orish jarayonlari ta’sirida matematik modellashtirilishi va sonli tahlili

Qabul qilingan: 2026-05-25

Nashr etilgan: 2026-06-06

Annotatsiya

Mazkur maqolada matematik modellashtirish usullari asosida sug‘orish jarayonlari ta’sirida yer osti suvlari holatida yuz beradigan dinamik o‘zgarishlar tadqiq etilgan. Taklif qilingan model suv oqimlarining konvektiv va diffuzion harakatlarini inobatga olgan holda sizot suvlarining tezlik maydonlari hamda konsentratsiya taqsimotini aniqlash imkoniyatini yaratadi. Modelni shakllantirish jarayonida suvning sho‘rlanish darajasi, harorat o‘zgarishlari va tuproqning namlik bilan to‘yinganlik holati kabi asosiy fizik omillarning o‘zaro bog‘liqligi ham hisobga olingan. Shu asosda muhitning suv o‘tkazuvchanlik koeffitsiyentini aniqlash mexanizmi yanada takomillashtirilib, modelning aniqlik darajasi va hisoblash barqarorligi oshirilgan. Bundan tashqari, ishlab chiqilgan matematik modelning sonli yechimlari sug‘orish tizimlarini samarali boshqarish, suv resurslaridan unumli foydalanish hamda ularni optimal ravishda taqsimlash uchun muhim amaliy ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari meliorativ holatni yaxshilash, ekologik muvozanatni saqlash va agrotexnik tadbirlarni samarali rejalashtirish jarayonlarida qo‘llanishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Adabiyotlar ro'yxati

  1. Mao, D., Riesbeck, F., Khodabakhshi, H.R., Mahjoobi, A.: The impacts of irrigation and groundwater drainage induced salinity and overflooding of evaporation ponds in Khuzestan, Iran. Frontiers in Water 7, 1266089 (2025).

  2. Karimov, R.S., Rustamov, H.Sh., Atoev, D.D., Shirinov, Z.Z.: Construction of an optimal explicit difference formula in the Hilbert space. International Journal of Analysis and Applications 23, 335 (2025).

  3. Liu, J., Huang, Q., Hou, Z., Zhu, X., Xue, F., Huang, G.: Effects of subsurface drainage and year-round irrigation on crop water-salt stress and yield in an arid region. Agricultural Water Management 312, 109406 (2025). doi: 10.1016/J.AGWAT.2025.109406.

  4. Babaev, S.S., Olimov, N., Imomova, Sh., Kuvvatov, B.: Construction of natural spline in space. In: AIP Conference Proceedings, vol. 3004, 060021. AIP Publishing (2024). https://doi.org/10.1063/5.0199595.

  5. Foster, S., Pulido-Bosch, A., Vallejos, Á., Molina, L., Llop, A., MacDonald, A.M.: Impact of irrigated agriculture on groundwater-recharge salinity: a major sustainability concern in semi-arid regions. Hydrogeology Journal 26(8), 2781–2791 (2018).

  6. de Wit, J.A., et al.: Hydrological consequences of controlled drainage with subirrigation. Journal of Hydrology 628, 130432 (2024), doi: 10.1016/J.JHYDROL.2023.130432.

  7. Leng, G., Leung, L.R., Huang, M.: Significant impacts of irrigation water sources and methods on modeling irrigation effects in the ACME land model. Journal of Advances in Modeling Earth Systems 9(3), 1665–1683 (2017).

  8. Jalolov, I.I., Jalolov, O.I.: An algorithm for constructing the Fourier transform of the function to determine a discrete analog of a differential operator. Russian Mathematics 68(12), 45–56 (2024).

  9. FAO: Coping with Water Scarcity: An Action Framework for Agriculture and Food Security. FAO Water Report No. 38. FAO, Rome (2012).

  10. Khayatov, Kh.U.: On finding the norm of the error functional of interpolation formulas in the Sobolev space of periodic functions. In: AIP Conference Proceedings, vol. 3004, 060047. AIP Publishing (2024)., https://doi.org/10.1063/5.0199928

  11. Kurbonov, N.M., Khaknazarova, D.O., Murodullaev, B.T.:Mathematical modeling of groundwater filtration processes for monitoring and forecasting salt concentration in irrigated areas. Problems of Computational and Applied Mathematics 2/2(66), 109–118 (2025).

  12. Shafiev, T., et al.: Creation of an information and analytical database based on an intelligent analysis system from online services for monitoring and forecasting the environmental condition of industrial areas. In: Fourth International Conference on Optics, Computer Applications, and Materials Science (CMSD-IV 2024), SPIE Proceedings, vol. 13651, pp. 216–221. SPIE, Bellingham (2025).

  13. Eshankulov, K., Shafiev, T., Bakaev, I., Nazarov, S.: Architecture and data structures of the information monitoring and decision-making software suite for business intelligence. In: Proceedings of SPIE, vol. 13651, 1365107. SPIE, Bellingham (2025). https://doi.org/10.1117/12.3061943

Mualliflar haqida

Baxtiyor Murodullayev
Toshkent xalqaro ta'lim universiteti
Dilobar Haqnazarova
Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni rivojlantirish ilmiy-tadqiqot instituti

Litsenziya

Qanday iqtibos keltirish kerak

Yer osti suvlari dinamikasining sug‘orish jarayonlari ta’sirida matematik modellashtirilishi va sonli tahlili. (2026). MMIT Proceedings, 862-868. https://doi.org/10.61587/

O'xshash maqolalar

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.